Nawet najczarniejsza chmura ma srebrne brzegi...
przysłowie chińskie
przysłowie chińskie
k...
Kagura „rozkosz bogów, radość bogów” to rytualny taniec i misterium religijne. Kagura jest taneczną pantonimą wykonywaną w czasie uroczystości shintoistycznych, której tematem są odwiedziny bóstw. Wykonują ją młodziutkie tancerki, co ma sprawić przyjemność bogom. Rytuał ten ma przynosić powodzenie uczestniczącym w misterim i wypłaszać nieszczęście. Taniec kagura, nawiązuje do tańca bogini Amenouzume i tworzy podstawę japońskiego teatru.
Kushinada-hime jest boginią ryżu, małżonką boga burzy Susanoo, z którym ma syna, boga ziemi Okuniunushiego. Jak jej siedem sióstr Kushinada miała zostać złożona w ofierze smokowi Koshiemu, przed czym uratował ją jej późniejszy mąż Susanoo.
Islam
Islam (الإسلام) oznacza „poddanie się Bogu”. Apologeci i misjonarze muzułmańscy wywodzą często słowo islam od słowa salām - pokój. Początkowym celem islamu i nauczania proroka Mahometa było połączenie wszystkich ludów arabskich w jedną wielką rodzinę muzułmańską (muslim ajadani), jednak z czasem rozprzestrzenił się na cały świat.
Obecnie islam dzieli się na 3 główne odłamy: sunnicki (90 proc.), szyicki (8 proc.) i charydżycki (ok. 2 proc.).
Sunnici (أهل السنة) – odłam wierny ortodoksyjnej tradycji Sunny (zbiór opowieści o czynach i wypowiedziach Mahometa, stanowiący muzułmańską tradycję religijną; jest on źródłem wiary i jedną z podstaw prawa muzułmańskiego), uznający wszystkich kalifów do 1258 r. za prawowitych następców Mahometa. Stanowią oni 75-90% wszystkich muzułmanów. Sami siebie określają jako "ludzie tradycji i wspólnoty" (أهل السنة والجماعة Ahl ul-Sunna wa'l-Dżama'ah)
Szyizm (شيعة علي, si'at Ali - stronnictwo Alego) Szyici nie uznają trzech pierwszych kalifów. Rozdział od sunnitów dokonał się w wyniku sporu o władzę po śmierci kalifa Alego (brat stryjeczny, przybrany syn, a następnie zięć Mahometa). Szyici nie uznali nowego kalifa, zaś Alego uznali za pierwszego imama (święty i przewodnik ummy). Prawowitymi następcami Mahometa dla szyitów są jedynie potomkowie Alego i córki proroka, Fatimy.
Charydżyci (خوارج, chawāridż) wyznają egalitaryzm i skrajnie surową etykę - nie uznają rozróżnienia między wiarą a czynami, twierdząc iż osoba popełniająca ciężki grzech staje się niewiernym. Czuli odrazę do koncepcji głoszącej, że namiestnictwo Proroka jest dostępne tylko dla członków wybranych klanów, jak to utrzymują sunnici i szyici. Twierdzili zaś, że kalifem może być obrany każdy głęboko wierzący i prawy muzułmanin, podobnie zresztą jak w przypadku odejścia od czystego islamu, powinien być usuwany. Charydżyci byli i pozostają nadal surowymi fundamentalistami, interpretującymi Koran w sposób dosłowny. Jedyną pozostałą po nich podsektą są ibadyci, żyjący w Omanie i północno-wschodniej Afryce.
Właściwym symbolem islamu jest szahada (شهادة, šahādah, wyznanie wiary) napisana czarnymi literami na białym tle lub białymi literami na czarnym tle. Znacznie częściej jednak jako symbol islamu traktuje się półksiężyc (hilal). Zasadniczo, z historycznego punktu widzenia jest to niewłaściwe, gdyż półksiężyc był nie symbolem religii, a jedynie kalifatu. W świadomości społecznej jednak, także w krajach muzułmańskich, to właśnie hilal awansował do roli głównego symbolu tej religii.
Mahomet (Muhammada - wielu muzułmanów uważa, iż imienia proroka nie tłumaczy się na inne języki) żył w latach 570-632. Urodził się w Mekce i zajmował handlem do czasu swej wizji, po której zaczął głosić zasady nowej religii. Przeciwnicy zmusili go jednak do ucieczki z Mekki do Medyny. Data tej ucieczki, zwanej hidżrą, przypadająca na 622 r. ery chrześcijańskiej, przyjęta została potem za pierwszy rok ery muzułmańskiej. Począwszy od niej liczone są kolejne lata islamskiego kalendarza.
Zgodnie z nauką Mahometa objawienie przekazane Żydom i chrześcijanom przez Abrahama, Mojżesza i Jezusa powinno zostać ponowione i uzupełnione. Podstawę islamu tworzy pięć zasad i obowiązków muzułmanina: wyznanie wiary w jedynego Boga, pięciokrotna modlitwa w ciągu doby, post w miesiącu ramadan, jałmużna na rzecz ubogich, pielgrzymka do Mekki
Liczba zwolenników Mahometa szybko rosła. Zgromadzeni w Medynie rozpoczęli podboje, podporządkowując prorokowi kolejne plemiona arabskie. Pod koniec życia Mahometa pod jego zwierzchnictwem znalazła się Mekka i większość Półwyspu Arabskiego. Gdy Mahomet zmarł, na czele muzułmanów stanął jego teść, Abu Bakr, który przyjął tytuł kalifa, czyli następcy, zastępcy Proroka.
Za czterech pierwszych kalifów, w latach 632-661, ukształtowały się zasady religijnego i politycznego funkcjonowania wspólnoty muzułmańskiej oraz państwa stworzonego przez Arabów. Ustne nauki proroka zebrane zostały w 653 w świętej księdze islamu - Koranie. Ponadto stopniowo zaczęto spisywać prawa, oparte na wzorze postępowania Mahometa, zwane Sunną. Ostateczną wersję Sunny sporządzono w IX w.
Religia i prawo były w islamie ściśle ze sobą powiązane. Kalifat stał się zwierzchnią władzą zarówno religijną, jak i polityczną. W 661 władzę objął ród Umajjadów, który sprawował ją do 750. Pod rządami tej dynastii Arabowie zorganizowali państwo o charakterze imperialnym. Stolicą kalifatu za Umajjadów był Damaszek. Na obszarze kalifatu mieszkały liczne ludy, mówiące wieloma językami. Zwycięscy Arabowie nie niszczyli cywilizacji terenów podbitych, jednak ludność nie muzułmańska była obciążona dodatkowymi podatkami, takimi jak charadż i dżizja, teoretycznie w zamian za ochronę, w praktyce najczęściej w powiązaniu z uznawaniem za ludzi niższej kategorii. Żydzi i chrześcijanie, a także zaratusztrianie, jako wyznawcy religii monoteistycznych, byli tolerowani. Wyznawcy religii politeistycznych w zasadzie nie byli tolerowani. Łączyła się z tym arabizacja nowych wiernych. Koran spisany był bowiem w języku arabskim, a muzułmanom nie wolno było tłumaczyć go - jako księgi objawionej - na inne języki. Przyjęcie nowej religii oznaczało więc konieczność posługiwania się językiem arabskim. Od końca VII wieku stosowano go także w administracji i sądownictwie kalifatu. W 750 Umajjadzi zostali obaleni i kalifat przejął ród Abbasydów. Dynastia ta panowała do połowy XIII w. Właśnie za ich czasów w Jerozolimie, w miejscu, z którego wedle wierzeń muzułmanów Mahomet wyruszył w podróż do nieba, powstał w drugiej połowie VII w. meczet Kopuła na Skale. Miasto, będące świętym miejscem wyznawców judaizmu i chrześcijaństwa, stało się nim także dla muzułmanów.
Według muzułmanów Allah jest wszechwiedzący, doskonały, jest źródłem wszelkiej wiedzy i sprawiedliwości, ma znajomość prawa doskonałego. Jest niepodobny do nikogo i niczego nie można z nim porównywać (islam zabrania przedstawiania go w jakiejkolwiek postaci).
Pięć filarów islamu (Arkan ad-din, Arkan al-Islam):
1)Wyznanie wiary (شهادة, szahada), składa się ono ze słów:
لا إله إلاَّ الله و محمد رسول ال
(lā ilāha ill'Allāh wa-Muḥammadun rasūlu Allāh)
nie ma boga prócz Allaha, a Mahomet jest Jego prorokiem
(Właściwie: Nie ma bóstw prócz Boga Jedynego..., jako że słowo "Allah" nie jest imieniem własnym.)
Jest ona również aktem włączenia do wspólnoty muzułmańskiej i w razie przyjęcia islamu na łożu śmierci jest powszechnie uważana za warunek wystarczający do uznania za pełnoprawnego muzułmanina.
Szahada znajduje się na fladze Arabii Saudyjskiej i nieuznawanego przez społeczność międzynarodową państwa Somaliland, a także Talibów i Unii Trybunałów Islamskich.
2)Modlitwa (صلاة, salat) rytualna modlitwa, odmawia się ją pięciokrotnie w ciągu doby, tj. przed wschodem słońca (Fajr), w południe (Dhuhr), po południu (Asr), po zachodzie słońca (Maghrib) i w pierwszej połowie nocy (Isha'a). Celem salat jest uzyskanie błogosławieństwa Allaha (sawab). Odmawiający salat powinien być w stanie rytualnej czystości (uzyskuje się ją przez obmycie wodą - wudu, a gdy jej nie ma, to piaskiem). Rozkłada on specjalny dywanik (sadżdżada; nie jest obowiązkowy), zwraca się w kierunku Mekki i wykonuje określoną liczbę pokłonów, gestów i recytacji wersetów (ajatów) Koranu (przede wszystkim pierwszej sury Al-Fatiha). Największe znaczenie mają modlitwy piątkowe - odmawiane wspólnie w meczecie, którym często towarzyszy kazanie (chutba). Salat na całym świecie odbywa się tylko w języku arabskim.
3)Jałmużna (زكاة, zakat) - określoną część swego majątku, nie dochodu (najczęściej 2,5%) muzułmanin ma obowiązek oddawać biednym. Uważana jest za jeden z pierwszych "nowoczesnych" podatków socjalnych, pobierany od określonego progu majątkowego.
Koran II, 180:
Lecz prawdziwie pobożny jest: [...] i ten, kto rozdaje majątek – mimo umiłowania go – bliskim krewnym, sierotom i biedakom, podróżnemu i żebrzącym, i na wykup niewolników.
4)Post (صوم, saum) W czasie miesiąca ramadan (dziewiątego wg kalendarza muzułmańskiego) od wschodu do zachodu słońca obowiązuje ścisły post - to znaczy nie wolno ani jeść, ani pić, kłamać, a także palić tytoniu i odbywać stosunków seksualnych. Po zachodzie słońca post nie obowiązuje.
Koran (2:183) mówi:
O wy, którzy wierzycie! Jest wam przepisany post, tak jak został przepisany tym, którzy byli przed wami – być może wy będziecie bogobojni – na określoną liczbę dni.
5)Pielgrzymka do Mekki (حج, hadżdż) muzułmanin musi ją odbyć przynajmniej raz w życiu, jeśli pozwala mu na to sytuacja materialna. Często na podróż składa się cała lokalna wspólnota lub rodzina, która deleguje jedną osobę. Niektóre autorytety religijne uważają, że w razie braku możliwości odbycia pielgrzymki do Mekki (Arabia Saudyjska), można ją w pewien sposób zastąpić pielgrzymką do innego ważnego centrum islamu (ich liczba waha się od 7 do ponad 100).
Filary imanu (wiary)
1. Wiara w Allaha - jednego Boga, który nie posiada potomstwa (tawhid - jedynobóstwo; według muzułmanów odróżnia ono islam i judaizm od chrześcijaństwa i religii animistycznych)
2. w Jego Anioły - np. anioła Dżibrila (Gabriela) lub Michaila (Michała)
3. w Jego Księgi - w Koran (także Torę i Ewangelię - choć nie oznaczają one dokładnie tego samego, co dla żydów i chrześcijan - według muzułmanów zostały zafałszowane przez wyznawców tych religii)
4. w Jego Proroków - np. w proroka Mahometa, Jezusa, Mojżesza, Adama itd...; Mahomet jest "pieczęcią proroków"- ostatnim z nich i tym który przyniósł ostateczne objawienie (inaczej jest u lahorich, odłamu Ahmadiji)
5. w Dzień Ostatni - czyli Dzień Sądu Ostatecznego, w którym ludzie będą osądzeni przez Boga
6. w Przeznaczenie - czyli, że wszystko dobro i zło, które przydarza się człowiekowi, przydarza się za wolą Boga
W islamie sunnickim nie istnieje odrębna grupa duchownych. Imam nie jest kapłanem, lecz członkiem społeczności wiernych, który prowadzi modlitwy. Imam nie musi być teologiem, powinien mieć tylko dobrą znajomość zasad islamu i Koranu, być mądry i poważany. Muezzin również nie jest duchownym. Znawcy islamu otaczani są szacunkiem, jako "następcy proroków". Istnieje wiele kategorii na określenie osób, biegłych w zasadach islamu:
· aamij - znawca podstawowych zasad islamu
· idżtihad - na podstawie tekstów religijnych wyjaśnia bieżące problemy społeczności (np. kultowe, polityczne, obyczajowe)
· tafsir - interpretator Koranu
· al-alim al-mutabahhir - znawca tradycji, Koranu i Sunny
· al-mudżtahid al-mutlak - najbardziej ceniona kategoria, biegły w syntezie różnych tekstów, w tworzeniu konkluzji i norm prawnych
· al-mudżtahid al-mutlak al-muntasib - jak wyżej, działa w określonej "szkole interpretacyjnej"
· al-mudżtahid fil-madh'hab - biegły w wyjaśnianiu kwestii prawnych, działa w określonej "szkole interpretacyjnej"
Islam szyicki posiada odrębne duchowieństwo (ajatollah), mające strukturę hierarchiczną (mollah). Ta cecha jest uznawana przez sunnitów za odstępstwo od zasad islamu.
Prawo islamskie, zwane Szariat ( الشريعة), oparte jest na Koranie, Sunnie i hadisach; poza nimi znaczenie mają też idżma (wykładnia przyjęta przez społeczność muzułmańską) i kijas (wnioskowanie analogiczne). Szariat rządzi (przynajmniej teoretycznie) wszystkimi dziedzinami życia muzułmanów. Praktyczną wykładnią prawa zajmują się sędziowie mufti. Oprócz powyższych do szariatu zaliczyć należy akady - prawo zwyczajowe, które sprawia, że szariat u różnych narodów jest nieco inny i tak na przykład w Afganistanie za cudzołóstwo karze się tylko kobietę, a u Arabów oboje cudzołożników.
Mitologia islamu, stworzonej przez Mahometa drugiej co do wielkości religii świata, zajmuje się przede wszystkim życiem proroka, mówi o aniołach i diabłach – pomocnikach i przeciwnikach Boga (Allaha) i jego wyznawców, a także o wydarzeniach związanych z końcem świata. Wśród tych opowieści można odnaleźć stare arabskie baśnie i żydowsko-chrześcijańskie podania.
Allah zesłał na ziemię 124 000 proroków, nabi, z których 313 (zwanych rasul) uważanych jest za wysłanników wysokiej rangi, a 28 z nich Koran wymienia z imienia, są to między innymi: Adam, Ibrahim (Abraham), Musa (Mojżesz), i Isa (Jezus). Najważniejszym jednak i ostatnim z wszystkich proroków jest Mahomet, który doznał objawienia w grocie góry Hira, w pobliżu Mekki, gdzie miał zwyczaj modlić się i oddawać cichej kontemplacji. Tutaj pojawił mu się we śnie archanioł Dżibrail (Gabriel) i przekazał posłanie Allaha. „Kiedy Mahomet zasnął, we śnie objawił mu się archanioł Gabriel, który położył przed nim jedwabną chustę z zapisanym tekstem i po trzykroć zażądał: ‘Głoś!’, a po raz czwarty powtórzył: ‘Głoś! W imieniu twego Pana, który stworzył” (sura XCVI,1-5). Mahomet przeczytał, a kiedy Gabriel go opuścił, obudził się i wyszedł z pieczary. Schodząc z góry w połowie drogi usłyszał głos z nieba, który zawołał: „Mahomecie! Ty jesteś wysłannikiem Boga, a ja jestem Gabrielem!.”
Prorok Mahomet w towarzystwie Dżibraila odbył Isrę, nocną podróż z Al-Kaby w Mekce do Jerozolimy, a stamtąd wzniósł się do nieba (Al-Miradż). Wędrując poprzez siedem kręgów niebieskich, w każdym napotkał jednego z dawnych proroków i przeprowadził wiele rozmów z Bogiem. W obydwie podróże udał się na grzbiecie Al-Buraka, hybrydy o tułowiu klaczy, głowie kobiety i ogonie pawia, mniejszej niż muł, ale większej niż osioł. Jest to zarazem opowieść o drodze, jaką po śmierci będzie musiała przebyć dusza do stóp tronu sprawującego sądy Allaha.
Za posłańców Allaha i strażników zapisujących ludzkie czyny uważani są aniołowie malaika. Uformowani przez Allaha ze światła „wysłannicy o dwóch, trzech i czterech skrzydłach” (sura XXXV,1) to czterej archaniołowie: Dżibrail, Israfil, Izrail i Mikail, a także dwie anielskie pary: Harut i Marut oraz Munkar i Nakir. Ci dwaj ostatni na polecenie Allaha w noc po pogrzebie odwiedzają zmarłych i badają ich wiarę. Jeżeli zmarli za życia byli praktykującymi muzułmaninami, ich groby stają się swojego rodzaju „czyśćcami”, z których w dzień sądu wyjdą do raju. Jeżeli jednak żyli w grzechu, ich groby staną się przejściowym piekłem.
Aniołowie, tworzący dwór Allaha, strzegą niebieskich murów przed przeciwnikami, złymi demonami – dżinnami.
Za przywódcę dżinnów uchodzi stworzony z ognia Ibis, nazywany także Szajtanem, który przemieszkuje na cmentarzach i w ruinach.
Ostatecznych celem życia na ziemi jest Al-Kijama („zmartwychwstanie”), koniec świata ze wskrzeszeniem umarłych w dniu sądu. Kiedy po raz pierwszy zabrzmią trąby herolda anioła Israfila, wszystkie żyjące jeszcze istoty będą musiały umrzeć, kiedy trąby zabrzmią po raz drugi, powrócą do życia. Allah, „król w dzień sądu” (sura I, 4), będzie sądził ludzi na podstawie zapisanych w księgach dobrych i złych uczynków i ważył czyny wątpliwe. Potem wszyscy osądzeni wstąpią na most As-Sirat, przerzucony nad ognistą piekielną otchłanią, cieńszy niż włos i ostrzejszy niż miecz. Dobrzy przejdą po nim do raju, źli zostaną strąceni w otchłanie piekieł.
Ci którzy „wierzą i czynią dobro”, po sądzie Allaha trafią do wiecznego raju Dżanna („ogród”), ogrodu, w którym rzeki płyną wodą i mlekiem, winem i miodem, w którym leżą dywany i stoją kosztowne siedziska, a piękne hurysy i młodzi chłopcy roznoszą owoce i drób.
Wiele sur obrazuje ten raj: „będą Ogrody schronienia, jako przyjęcie gościnne, za to, co czynili” (XXXII,19); „Ogrody, gdzie w dole płyną strumyki... I będą tam mieli małżonki czyste i będą tam przebywać na wieki” (II,25); „Zaprawdę bogobojni znajdą się wśród ogrodów i źródeł :>>Wejdźcie tutaj w pokoju – bezpieczni<<... Jak bracia, będą spoczywać na łożach zwróceni ku sobie twarzą w twarz. Nie dotknie ich tam żadne zmęczenie i nie będą stamtąd wypędzeni.” (XV,45-48).
Męczennicy, którzy zginęli w świętej wojnie za islam, natychmiast po śmierci trafią do raju, bez etapów pośrednich.
Nagrodą dla prawowiernych będzie raj, lecz nie wierni i bezbożnicy znajdą się za karę w ogniu piekielnym, Dżahannam („głęboka studnia”), do którego spadną z wąskiego mostu, na który wszyscy muszą wejść. Ten ogień piekielny także opisuje wiele sur: „A dla tych, którzy byli bezbożni, miejscem schronienia będzie ogień. Za każdym razem, kiedy zechcą z niego wyjść, zostaną zawróceni i będzie im powiedziane: ‘Zakosztujcie kary ognia, który uznaliście za kłamstwo!’” (XXXII,20); „bójcie się ognia – a paliwem jego będą ludzie i kamienie – który został przygotowany dla niewiernych!” (II,24)
Kiedy nadejdzie koniec świata, pojawi się Mahdi („sprowadzony [przez Allaha]”), eschatologiczny przywódca szyitów. Dla sunnitów będzie potomkiem Mahometa, Sajjidem, jak powiedziała Umm Salama, piąta żona proroka: „Słyszałam, jak prorok rzekł: mahdi będzie z mojego rodu, z dzieci Fatmy” (najmłodszej córki z pierwszego małżeństwa Mahometa). Szyici uważają ostatniego imama, za Mahdiego, który zniknął, ale nie umarł i kiedy nadejdzie koniec świata, powróci na Sąd Ostateczny jako Sahib az-Zaman („Pan czasu”).
Obecnie islam dzieli się na 3 główne odłamy: sunnicki (90 proc.), szyicki (8 proc.) i charydżycki (ok. 2 proc.).
Sunnici (أهل السنة) – odłam wierny ortodoksyjnej tradycji Sunny (zbiór opowieści o czynach i wypowiedziach Mahometa, stanowiący muzułmańską tradycję religijną; jest on źródłem wiary i jedną z podstaw prawa muzułmańskiego), uznający wszystkich kalifów do 1258 r. za prawowitych następców Mahometa. Stanowią oni 75-90% wszystkich muzułmanów. Sami siebie określają jako "ludzie tradycji i wspólnoty" (أهل السنة والجماعة Ahl ul-Sunna wa'l-Dżama'ah)
Szyizm (شيعة علي, si'at Ali - stronnictwo Alego) Szyici nie uznają trzech pierwszych kalifów. Rozdział od sunnitów dokonał się w wyniku sporu o władzę po śmierci kalifa Alego (brat stryjeczny, przybrany syn, a następnie zięć Mahometa). Szyici nie uznali nowego kalifa, zaś Alego uznali za pierwszego imama (święty i przewodnik ummy). Prawowitymi następcami Mahometa dla szyitów są jedynie potomkowie Alego i córki proroka, Fatimy.
Charydżyci (خوارج, chawāridż) wyznają egalitaryzm i skrajnie surową etykę - nie uznają rozróżnienia między wiarą a czynami, twierdząc iż osoba popełniająca ciężki grzech staje się niewiernym. Czuli odrazę do koncepcji głoszącej, że namiestnictwo Proroka jest dostępne tylko dla członków wybranych klanów, jak to utrzymują sunnici i szyici. Twierdzili zaś, że kalifem może być obrany każdy głęboko wierzący i prawy muzułmanin, podobnie zresztą jak w przypadku odejścia od czystego islamu, powinien być usuwany. Charydżyci byli i pozostają nadal surowymi fundamentalistami, interpretującymi Koran w sposób dosłowny. Jedyną pozostałą po nich podsektą są ibadyci, żyjący w Omanie i północno-wschodniej Afryce.
Właściwym symbolem islamu jest szahada (شهادة, šahādah, wyznanie wiary) napisana czarnymi literami na białym tle lub białymi literami na czarnym tle. Znacznie częściej jednak jako symbol islamu traktuje się półksiężyc (hilal). Zasadniczo, z historycznego punktu widzenia jest to niewłaściwe, gdyż półksiężyc był nie symbolem religii, a jedynie kalifatu. W świadomości społecznej jednak, także w krajach muzułmańskich, to właśnie hilal awansował do roli głównego symbolu tej religii.
Mahomet (Muhammada - wielu muzułmanów uważa, iż imienia proroka nie tłumaczy się na inne języki) żył w latach 570-632. Urodził się w Mekce i zajmował handlem do czasu swej wizji, po której zaczął głosić zasady nowej religii. Przeciwnicy zmusili go jednak do ucieczki z Mekki do Medyny. Data tej ucieczki, zwanej hidżrą, przypadająca na 622 r. ery chrześcijańskiej, przyjęta została potem za pierwszy rok ery muzułmańskiej. Począwszy od niej liczone są kolejne lata islamskiego kalendarza.
Zgodnie z nauką Mahometa objawienie przekazane Żydom i chrześcijanom przez Abrahama, Mojżesza i Jezusa powinno zostać ponowione i uzupełnione. Podstawę islamu tworzy pięć zasad i obowiązków muzułmanina: wyznanie wiary w jedynego Boga, pięciokrotna modlitwa w ciągu doby, post w miesiącu ramadan, jałmużna na rzecz ubogich, pielgrzymka do Mekki
Liczba zwolenników Mahometa szybko rosła. Zgromadzeni w Medynie rozpoczęli podboje, podporządkowując prorokowi kolejne plemiona arabskie. Pod koniec życia Mahometa pod jego zwierzchnictwem znalazła się Mekka i większość Półwyspu Arabskiego. Gdy Mahomet zmarł, na czele muzułmanów stanął jego teść, Abu Bakr, który przyjął tytuł kalifa, czyli następcy, zastępcy Proroka.
Za czterech pierwszych kalifów, w latach 632-661, ukształtowały się zasady religijnego i politycznego funkcjonowania wspólnoty muzułmańskiej oraz państwa stworzonego przez Arabów. Ustne nauki proroka zebrane zostały w 653 w świętej księdze islamu - Koranie. Ponadto stopniowo zaczęto spisywać prawa, oparte na wzorze postępowania Mahometa, zwane Sunną. Ostateczną wersję Sunny sporządzono w IX w.
Religia i prawo były w islamie ściśle ze sobą powiązane. Kalifat stał się zwierzchnią władzą zarówno religijną, jak i polityczną. W 661 władzę objął ród Umajjadów, który sprawował ją do 750. Pod rządami tej dynastii Arabowie zorganizowali państwo o charakterze imperialnym. Stolicą kalifatu za Umajjadów był Damaszek. Na obszarze kalifatu mieszkały liczne ludy, mówiące wieloma językami. Zwycięscy Arabowie nie niszczyli cywilizacji terenów podbitych, jednak ludność nie muzułmańska była obciążona dodatkowymi podatkami, takimi jak charadż i dżizja, teoretycznie w zamian za ochronę, w praktyce najczęściej w powiązaniu z uznawaniem za ludzi niższej kategorii. Żydzi i chrześcijanie, a także zaratusztrianie, jako wyznawcy religii monoteistycznych, byli tolerowani. Wyznawcy religii politeistycznych w zasadzie nie byli tolerowani. Łączyła się z tym arabizacja nowych wiernych. Koran spisany był bowiem w języku arabskim, a muzułmanom nie wolno było tłumaczyć go - jako księgi objawionej - na inne języki. Przyjęcie nowej religii oznaczało więc konieczność posługiwania się językiem arabskim. Od końca VII wieku stosowano go także w administracji i sądownictwie kalifatu. W 750 Umajjadzi zostali obaleni i kalifat przejął ród Abbasydów. Dynastia ta panowała do połowy XIII w. Właśnie za ich czasów w Jerozolimie, w miejscu, z którego wedle wierzeń muzułmanów Mahomet wyruszył w podróż do nieba, powstał w drugiej połowie VII w. meczet Kopuła na Skale. Miasto, będące świętym miejscem wyznawców judaizmu i chrześcijaństwa, stało się nim także dla muzułmanów.
Według muzułmanów Allah jest wszechwiedzący, doskonały, jest źródłem wszelkiej wiedzy i sprawiedliwości, ma znajomość prawa doskonałego. Jest niepodobny do nikogo i niczego nie można z nim porównywać (islam zabrania przedstawiania go w jakiejkolwiek postaci).
Pięć filarów islamu (Arkan ad-din, Arkan al-Islam):
1)Wyznanie wiary (شهادة, szahada), składa się ono ze słów:
لا إله إلاَّ الله و محمد رسول ال
(lā ilāha ill'Allāh wa-Muḥammadun rasūlu Allāh)
nie ma boga prócz Allaha, a Mahomet jest Jego prorokiem
(Właściwie: Nie ma bóstw prócz Boga Jedynego..., jako że słowo "Allah" nie jest imieniem własnym.)
Jest ona również aktem włączenia do wspólnoty muzułmańskiej i w razie przyjęcia islamu na łożu śmierci jest powszechnie uważana za warunek wystarczający do uznania za pełnoprawnego muzułmanina.
Szahada znajduje się na fladze Arabii Saudyjskiej i nieuznawanego przez społeczność międzynarodową państwa Somaliland, a także Talibów i Unii Trybunałów Islamskich.
2)Modlitwa (صلاة, salat) rytualna modlitwa, odmawia się ją pięciokrotnie w ciągu doby, tj. przed wschodem słońca (Fajr), w południe (Dhuhr), po południu (Asr), po zachodzie słońca (Maghrib) i w pierwszej połowie nocy (Isha'a). Celem salat jest uzyskanie błogosławieństwa Allaha (sawab). Odmawiający salat powinien być w stanie rytualnej czystości (uzyskuje się ją przez obmycie wodą - wudu, a gdy jej nie ma, to piaskiem). Rozkłada on specjalny dywanik (sadżdżada; nie jest obowiązkowy), zwraca się w kierunku Mekki i wykonuje określoną liczbę pokłonów, gestów i recytacji wersetów (ajatów) Koranu (przede wszystkim pierwszej sury Al-Fatiha). Największe znaczenie mają modlitwy piątkowe - odmawiane wspólnie w meczecie, którym często towarzyszy kazanie (chutba). Salat na całym świecie odbywa się tylko w języku arabskim.
3)Jałmużna (زكاة, zakat) - określoną część swego majątku, nie dochodu (najczęściej 2,5%) muzułmanin ma obowiązek oddawać biednym. Uważana jest za jeden z pierwszych "nowoczesnych" podatków socjalnych, pobierany od określonego progu majątkowego.
Koran II, 180:
Lecz prawdziwie pobożny jest: [...] i ten, kto rozdaje majątek – mimo umiłowania go – bliskim krewnym, sierotom i biedakom, podróżnemu i żebrzącym, i na wykup niewolników.
4)Post (صوم, saum) W czasie miesiąca ramadan (dziewiątego wg kalendarza muzułmańskiego) od wschodu do zachodu słońca obowiązuje ścisły post - to znaczy nie wolno ani jeść, ani pić, kłamać, a także palić tytoniu i odbywać stosunków seksualnych. Po zachodzie słońca post nie obowiązuje.
Koran (2:183) mówi:
O wy, którzy wierzycie! Jest wam przepisany post, tak jak został przepisany tym, którzy byli przed wami – być może wy będziecie bogobojni – na określoną liczbę dni.
5)Pielgrzymka do Mekki (حج, hadżdż) muzułmanin musi ją odbyć przynajmniej raz w życiu, jeśli pozwala mu na to sytuacja materialna. Często na podróż składa się cała lokalna wspólnota lub rodzina, która deleguje jedną osobę. Niektóre autorytety religijne uważają, że w razie braku możliwości odbycia pielgrzymki do Mekki (Arabia Saudyjska), można ją w pewien sposób zastąpić pielgrzymką do innego ważnego centrum islamu (ich liczba waha się od 7 do ponad 100).
Filary imanu (wiary)
1. Wiara w Allaha - jednego Boga, który nie posiada potomstwa (tawhid - jedynobóstwo; według muzułmanów odróżnia ono islam i judaizm od chrześcijaństwa i religii animistycznych)
2. w Jego Anioły - np. anioła Dżibrila (Gabriela) lub Michaila (Michała)
3. w Jego Księgi - w Koran (także Torę i Ewangelię - choć nie oznaczają one dokładnie tego samego, co dla żydów i chrześcijan - według muzułmanów zostały zafałszowane przez wyznawców tych religii)
4. w Jego Proroków - np. w proroka Mahometa, Jezusa, Mojżesza, Adama itd...; Mahomet jest "pieczęcią proroków"- ostatnim z nich i tym który przyniósł ostateczne objawienie (inaczej jest u lahorich, odłamu Ahmadiji)
5. w Dzień Ostatni - czyli Dzień Sądu Ostatecznego, w którym ludzie będą osądzeni przez Boga
6. w Przeznaczenie - czyli, że wszystko dobro i zło, które przydarza się człowiekowi, przydarza się za wolą Boga
W islamie sunnickim nie istnieje odrębna grupa duchownych. Imam nie jest kapłanem, lecz członkiem społeczności wiernych, który prowadzi modlitwy. Imam nie musi być teologiem, powinien mieć tylko dobrą znajomość zasad islamu i Koranu, być mądry i poważany. Muezzin również nie jest duchownym. Znawcy islamu otaczani są szacunkiem, jako "następcy proroków". Istnieje wiele kategorii na określenie osób, biegłych w zasadach islamu:
· aamij - znawca podstawowych zasad islamu
· idżtihad - na podstawie tekstów religijnych wyjaśnia bieżące problemy społeczności (np. kultowe, polityczne, obyczajowe)
· tafsir - interpretator Koranu
· al-alim al-mutabahhir - znawca tradycji, Koranu i Sunny
· al-mudżtahid al-mutlak - najbardziej ceniona kategoria, biegły w syntezie różnych tekstów, w tworzeniu konkluzji i norm prawnych
· al-mudżtahid al-mutlak al-muntasib - jak wyżej, działa w określonej "szkole interpretacyjnej"
· al-mudżtahid fil-madh'hab - biegły w wyjaśnianiu kwestii prawnych, działa w określonej "szkole interpretacyjnej"
Islam szyicki posiada odrębne duchowieństwo (ajatollah), mające strukturę hierarchiczną (mollah). Ta cecha jest uznawana przez sunnitów za odstępstwo od zasad islamu.
Prawo islamskie, zwane Szariat ( الشريعة), oparte jest na Koranie, Sunnie i hadisach; poza nimi znaczenie mają też idżma (wykładnia przyjęta przez społeczność muzułmańską) i kijas (wnioskowanie analogiczne). Szariat rządzi (przynajmniej teoretycznie) wszystkimi dziedzinami życia muzułmanów. Praktyczną wykładnią prawa zajmują się sędziowie mufti. Oprócz powyższych do szariatu zaliczyć należy akady - prawo zwyczajowe, które sprawia, że szariat u różnych narodów jest nieco inny i tak na przykład w Afganistanie za cudzołóstwo karze się tylko kobietę, a u Arabów oboje cudzołożników.
Mitologia islamu, stworzonej przez Mahometa drugiej co do wielkości religii świata, zajmuje się przede wszystkim życiem proroka, mówi o aniołach i diabłach – pomocnikach i przeciwnikach Boga (Allaha) i jego wyznawców, a także o wydarzeniach związanych z końcem świata. Wśród tych opowieści można odnaleźć stare arabskie baśnie i żydowsko-chrześcijańskie podania.
Allah zesłał na ziemię 124 000 proroków, nabi, z których 313 (zwanych rasul) uważanych jest za wysłanników wysokiej rangi, a 28 z nich Koran wymienia z imienia, są to między innymi: Adam, Ibrahim (Abraham), Musa (Mojżesz), i Isa (Jezus). Najważniejszym jednak i ostatnim z wszystkich proroków jest Mahomet, który doznał objawienia w grocie góry Hira, w pobliżu Mekki, gdzie miał zwyczaj modlić się i oddawać cichej kontemplacji. Tutaj pojawił mu się we śnie archanioł Dżibrail (Gabriel) i przekazał posłanie Allaha. „Kiedy Mahomet zasnął, we śnie objawił mu się archanioł Gabriel, który położył przed nim jedwabną chustę z zapisanym tekstem i po trzykroć zażądał: ‘Głoś!’, a po raz czwarty powtórzył: ‘Głoś! W imieniu twego Pana, który stworzył” (sura XCVI,1-5). Mahomet przeczytał, a kiedy Gabriel go opuścił, obudził się i wyszedł z pieczary. Schodząc z góry w połowie drogi usłyszał głos z nieba, który zawołał: „Mahomecie! Ty jesteś wysłannikiem Boga, a ja jestem Gabrielem!.”
Prorok Mahomet w towarzystwie Dżibraila odbył Isrę, nocną podróż z Al-Kaby w Mekce do Jerozolimy, a stamtąd wzniósł się do nieba (Al-Miradż). Wędrując poprzez siedem kręgów niebieskich, w każdym napotkał jednego z dawnych proroków i przeprowadził wiele rozmów z Bogiem. W obydwie podróże udał się na grzbiecie Al-Buraka, hybrydy o tułowiu klaczy, głowie kobiety i ogonie pawia, mniejszej niż muł, ale większej niż osioł. Jest to zarazem opowieść o drodze, jaką po śmierci będzie musiała przebyć dusza do stóp tronu sprawującego sądy Allaha.
Za posłańców Allaha i strażników zapisujących ludzkie czyny uważani są aniołowie malaika. Uformowani przez Allaha ze światła „wysłannicy o dwóch, trzech i czterech skrzydłach” (sura XXXV,1) to czterej archaniołowie: Dżibrail, Israfil, Izrail i Mikail, a także dwie anielskie pary: Harut i Marut oraz Munkar i Nakir. Ci dwaj ostatni na polecenie Allaha w noc po pogrzebie odwiedzają zmarłych i badają ich wiarę. Jeżeli zmarli za życia byli praktykującymi muzułmaninami, ich groby stają się swojego rodzaju „czyśćcami”, z których w dzień sądu wyjdą do raju. Jeżeli jednak żyli w grzechu, ich groby staną się przejściowym piekłem.
Aniołowie, tworzący dwór Allaha, strzegą niebieskich murów przed przeciwnikami, złymi demonami – dżinnami.
Za przywódcę dżinnów uchodzi stworzony z ognia Ibis, nazywany także Szajtanem, który przemieszkuje na cmentarzach i w ruinach.
Ostatecznych celem życia na ziemi jest Al-Kijama („zmartwychwstanie”), koniec świata ze wskrzeszeniem umarłych w dniu sądu. Kiedy po raz pierwszy zabrzmią trąby herolda anioła Israfila, wszystkie żyjące jeszcze istoty będą musiały umrzeć, kiedy trąby zabrzmią po raz drugi, powrócą do życia. Allah, „król w dzień sądu” (sura I, 4), będzie sądził ludzi na podstawie zapisanych w księgach dobrych i złych uczynków i ważył czyny wątpliwe. Potem wszyscy osądzeni wstąpią na most As-Sirat, przerzucony nad ognistą piekielną otchłanią, cieńszy niż włos i ostrzejszy niż miecz. Dobrzy przejdą po nim do raju, źli zostaną strąceni w otchłanie piekieł.
Ci którzy „wierzą i czynią dobro”, po sądzie Allaha trafią do wiecznego raju Dżanna („ogród”), ogrodu, w którym rzeki płyną wodą i mlekiem, winem i miodem, w którym leżą dywany i stoją kosztowne siedziska, a piękne hurysy i młodzi chłopcy roznoszą owoce i drób.
Wiele sur obrazuje ten raj: „będą Ogrody schronienia, jako przyjęcie gościnne, za to, co czynili” (XXXII,19); „Ogrody, gdzie w dole płyną strumyki... I będą tam mieli małżonki czyste i będą tam przebywać na wieki” (II,25); „Zaprawdę bogobojni znajdą się wśród ogrodów i źródeł :>>Wejdźcie tutaj w pokoju – bezpieczni<<... Jak bracia, będą spoczywać na łożach zwróceni ku sobie twarzą w twarz. Nie dotknie ich tam żadne zmęczenie i nie będą stamtąd wypędzeni.” (XV,45-48).
Męczennicy, którzy zginęli w świętej wojnie za islam, natychmiast po śmierci trafią do raju, bez etapów pośrednich.
Nagrodą dla prawowiernych będzie raj, lecz nie wierni i bezbożnicy znajdą się za karę w ogniu piekielnym, Dżahannam („głęboka studnia”), do którego spadną z wąskiego mostu, na który wszyscy muszą wejść. Ten ogień piekielny także opisuje wiele sur: „A dla tych, którzy byli bezbożni, miejscem schronienia będzie ogień. Za każdym razem, kiedy zechcą z niego wyjść, zostaną zawróceni i będzie im powiedziane: ‘Zakosztujcie kary ognia, który uznaliście za kłamstwo!’” (XXXII,20); „bójcie się ognia – a paliwem jego będą ludzie i kamienie – który został przygotowany dla niewiernych!” (II,24)
Kiedy nadejdzie koniec świata, pojawi się Mahdi („sprowadzony [przez Allaha]”), eschatologiczny przywódca szyitów. Dla sunnitów będzie potomkiem Mahometa, Sajjidem, jak powiedziała Umm Salama, piąta żona proroka: „Słyszałam, jak prorok rzekł: mahdi będzie z mojego rodu, z dzieci Fatmy” (najmłodszej córki z pierwszego małżeństwa Mahometa). Szyici uważają ostatniego imama, za Mahdiego, który zniknął, ale nie umarł i kiedy nadejdzie koniec świata, powróci na Sąd Ostateczny jako Sahib az-Zaman („Pan czasu”).
Shintō
@ Powstanie shintō
@ Doktryna
@ Kult
@ Organizacja
@ Ewolucja shinto
@ Wybór tekstów
@ Słowniczek
@ Ciekawostki
Shintō, czyli po japońsku droga bogów albo raczej bóstw lub duchów zakłada, że Japonia jako jedyny kraj na świecie stworzona została przez niebiańskie bóstwa. Do shintō nie można się ani zapisać, ani wstąpić poprzez dopełnienie wymaganych obrzędów, bowiem wiara ta ogranicza liczbę swoich wyznawców do wybranego przez bóstwa narodu japońskiego. W odróżnieniu od religii doktrynalnych jak chrześcijaństwo czy islam, shintō nie posiada założyciela, proroków, nauczycieli, świętych, męczenników ani nawet świętych ksiąg wyznaczających moralną wykładnię wiary. Ze względu na taki charakter shintō należałoby więc nazwać nie religią lecz wiarą etniczną. Wyznawcą shintō jest tylko ten, kto urodził się Japończykiem, bo tylko Japończycy pozostają pod opieką bogów, bóstw lub duchów, które stworzyły Japonię i od tysięcy lat sprawują nad nią pieczę.
Shintō nie odgrywa obecnie tak silnej roli jak w okresie od 1868 do 1945 roku kiedy pełniło funkcję religii państwowej. Zapobiega temu zapis konstytucyjny, który mówi o oddzieleniu roli państwa i religii oraz gwarantuje wolność wyznania. Pomimo powierzchownej westernizacji obyczajów shintō bardzo silnie tkwi jednak w świadomości i obyczajowości Japończyków, choć jego obecność w życiu codziennym nie jest na pierwszy rzut tak bardzo widoczna.
Shintō jest politeistyczną wiarą przypominającą najbardziej wierzenia pogańskie lub wiarę starożytnych Greków i Rzymian. O ile jednak podobne wierzenia rozwinęły się na początku naszej ery w różnych kulturach świata, Japonia jest jedynym krajem wysoko rozwiniętym, w którym przetrwały one do czasów komputerów i robotów. Shintō powstało w rezultacie zmieszania się wierzeń i magicznych praktyk ludów napływających do Japonii z kontynentu. Droga bóstw określała stosunek rolniczych wspólnot plemiennych do otaczających je sił natury. Podobnie jak w innych cywilizacjach świata tak i w Japonii, wiara w siły natury oraz towarzyszące jej praktyki magiczne wynikały z potrzeby zapewnienia członkom plemienia pożywienia i przetrwania.
Na shintō składa się więc zespół praktyk religijnych sięgających czasów prehistorycznych. Najstarsze mity i legendy mówiące o początkach wybranego kraju spisane zostały w dwóch kronikach, czyli w pochodzących z 712 roku Kojiki (Księga dawnych wydarzeń) oraz w spisanych w 720 roku Nihongi lub Nihonshoki (Kronika japońska). Termin shintō pojawił się po raz pierwszy w tych drugich kronikach. Japończycy nazwali rodzimą wiarę drogą bóstw dopiero po konfrontacji z potężnymi, obcymi ruchami religijnymi i filozoficznymi jak buddyzm oraz konfucjanizm. Kojiki i Nihonshoki mówią o boskim pochodzeniu państwa japońskiego oraz dynastii cesarskiej. Dla shintoistów są tym samym czymś podobnym do Starego Testamentu w religii chrześcijańskiej. Kroniki nie zawierają wykładni moralnych ani nie pełnią funkcji tekstów religijnych, ale zawierają modlitwę o dobre żniwo oraz opis uroczystości wielkiego oczyszczenia, polegającego na puryfikacji czynności oraz rzeczy uznanych za nieczyste.
Święta ziemia
W wierzeniach shintō nie ma pojedynczego Boga-Stwórcy. Na początku były - według Kojiki - trzy niewidzialne bóstwa, które poczęły się w przestworzach wysokich niebios. Potem z czegoś, co się wyrzynało jak pęd trzciny powstały kolejne, niewidzialne duchy. Nie posiadały one kształtu ani płci, ale czasami występowały w parach. Zrodziło się siedem pokoleń duchów zamieszkujących niebiosa. Dzieła stworzenia ziemi japońskiej dokonała ostatnia para z siódmego pokolenia, która była pierwszą parą antropomorficznych duchów. A oto jak doszło do stworzenia archipelagu japońskiego:
Zwróciły się teraz wszystkie duchy nieba świętymi słowy
do Ducha Uśmierzającego Szlachetne Łono
Ducha Wzburzającego Szlachetne Łono
dwu prześwietnych osób, i rzekły:
Doprowadźcie do ładu tę rozchybotaną ziemię
i sprawcie by stwardniała.
Wręczono im potem bezcenną niebiańską włócznię,
oddając w ich ręce całą sprawę.
Wstąpiła tedy dwójca duchów
na most unoszący się na niebie,
a sięgnąwszy bezcenną włócznią w wody oceanu
zamieszała nią, aż się rozległ chlupot bełtania,
i podniosła ją ku górze.
Natenczas z grotu włóczni spłynął gąszcz iłu,
który się gromadził w wodzie i nawarstwiał tworząc wyspę.
Jest to wyspa Onogoro.
Zstąpiwszy z niebios na tę wyspę
upatrzyły sobie duchy odpowiednie miejsce
i postawiły tu słup niebiański,
a potem zbudowały dwór przestronny.
Zapytał wtedy towarzyszkę swą,
Ducha Wzburzającego Szlachetne Łono:
Jakie jest twoje ciało? - Tak ją zapytał.
I odpowiedziała mu: Moje ciało się rozwija,
jako się winno rozwijać, ale jest jedno miejsce,
które się nie rozwinęło, jak przystoi.
Rzekł na to prześwietny Duch Uśmierzający Szlachetne Łono
A moje ciało się rozwija, jako się winno rozwijać,
ale jest jedno miejsce, które się rozwinęło nadmiernie.
Spróbuję zatem wsadzić to miejsce mojego ciała,
które się rozwinęło nadmiernie, w to miejsce twojego ciała,
które się nie rozwinęło jak przystoi.
Zaczopuję je i zrodzisz wtedy ziemie.
Jak będzie z tym rodzeniem?
Odpowiedział mu Duch Wzburzający Szlachetne Łono:
Niech tak będzie!
Japońscy demiurgowie, czyli Duch Wzburzający i Duch Uśmierzający Szlachetne Łono dokonali aktu połączenia. Stali się pierwszą zaślubioną parą małżeńską i poczynając od wyspy Awaji zrodzili 8 głównych wysp Japonii, w tym wyspy Honshu, Kyushu i Shikoku. Potem małżonkowie zrodzili jeszcze 6 innych wysp. Nie było wśród nich wyspy Hokkaidō. Kiedy Izanami i Izanagi przestali rodzić ziemie, tchnęli życie w inne duchy, a te wzięły w opiekę miejsca swojego zamieszkania, czyli wody rzek i mórz, góry, niziny, wiatr i drzewa.
Najważniejszym bóstwem opiekuńczym Japonii jest zrodzony jakiś czas później Wielki i Święty Duch Święcący na Niebie, czyli bogini słońca i przestworzy wysokich niebios Amaterasu, która wysłała swojego wnuka na ziemię a ten z kolei był jakoby pradziadkiem pierwszego cesarza Japonii, którego pośmiertne imię brzmi Jimmu. Bogini Słońca wyposażyła wnuka w insygnia władzy czyli klejnoty (krzywulce), zwierciadło ze spiżu, którym niegdyś obrażoną Amaterasu wywabiono z niebiańskiej jaskini, oraz Miecz-Trawosiecz. Pomimo tego, że nie ma żadnych dowodów historycznych na istnienie cesarza Jimmu a tym bardziej na jego boskie pochodzenie, przekazane przez boginię Amaterasu pierwszemu władcy Japonii insygnia władzy przechowywane są podobno w świątyni Ise. Są one ukryte w wewnętrznej części świątyni i żaden zwykły śmiertelnik nie może ich oglądać. Drugim najważniejszym miejscem świętym jest świątynia w Izumo, gdzie raz w roku powracają podobno wszystkie bóstwa zwane po japońsku kami. Shinto posiada obecnie strukturę podwójną. Z jednej strony jest zlepkiem wierzeń i praktyk magicznych polegających na oddawaniu czci bóstwom, które mają wpływ na los człowieka i dlatego należy z nimi żyć w zgodzie. Z drugiej strony jest organizacją wyznaniową, której głównym kapłanem jest potomek bogów czyli cesarz, wiernymi wszyscy obywatele należący do państwa japońskiego a najważniejszym miejscem poświęcony kultowi cesarza i jego boskiej rodziny jest właśnie świątynia w Ise, która ma charakter sanktuarium narodowego.
Według wierzeń shintō, wszechświat jest polem rozgrywek między niezniszczalnymi energiami, które ujawniają się w postaci zjawisk natury. Wszystkie one są istotami boskimi i jako takim należy im się wyraz czci, w zamian za który działają dla dobra człowieka. Ich liczba jest nieograniczona i stale rośnie bowiem bóstwami stają się zmarli przodkowie oraz bohaterzy narodowi. Podstawową zasadą shintō jest wiara w świętość natury i życia. Poza postaciami bóstw i duchów przodków, istniejące we wszechświecie siły przejawiają się w manifestacjach potęgi natury oraz w tym co budzi uwielbienie i zachwyt. Pozaziemskie siły mogą przebywać zarówno w ludziach i zwierzętach jak i w obiektach materialnych. Kult shinto polega na składaniu ofiar w postaci pożywienia i owoców oraz recytacji archaicznych modlitw norito. Wierni proszą bóstwa o ochronę przed złem, dobre plony, oczyszczenie, zdrowie, pokój wśród domowników czy pomyślność w niebezpiecznych przedsięwzięciach jak podejmowanie działalności gospodarczej lub podróży. Do wierzeń shinto należą: kult natury w postaci przedmiotów martwych i zwierząt, kult przodków i zmarłych lub żyjących bohaterów oraz czczenie praojców i bóstw, które przyczyniły się do stworzenia Japonii. Japończycy wierzą, że cała natura jest boska gdyż została stworzona i jest zamieszkiwana przez bóstwa. Kult przodków służy zjednaniu łaski ich duchów dla żyjących. Duchy przodków mają wpływ na losy potomków. W zależności od tego czy oddawana jest im należna cześć, mogą się żyjącymi potomkami opiekować lub zsyłać nań choroby i nieszczęścia. W wielu japońskich domach są ołtarzyki dla dusz przodków, którym oddaje się cześć poprzez modlitwę i dary pożywienia.
Pojęcie tłumaczone na języki europejskie jako bóg, bóstwo lub duch zapisywane jest po japońsku ideogramem kami oznaczającym ducha, moc sprawczą lub potęgę twórczą. Bóstwa shintoistyczne nie przyjmują postaci ludzkiej ani płci i nie są zazwyczaj przedstawiane w dziełach sztuki. Do personifikacji niektórych duchów doszło pod wpływem zetknięcia się ze sztuką sakralną buddyzmu. Według Kojiki i Nihongi ziemię zamieszkuje 8 milionów duchów kierujących zjawiskami natury oraz każdym aspektem ludzkiego życia. Kami mieszkają w górach, w słońcu, wietrze, w drzewach, w wodzie i na księżycu. Kierują czynnościami i losami życia oraz mieszkają w przedmiotach używanych przez człowieka. Kami może zostać człowiek, który w jakiś sposób zasłużył się za życia, lub ten który po śmierci wywiera wpływ na życie społeczności. Za kami uznany był do 1945 roku każdy panujący cesarz. Obecnie za bóstwo uznany jest każdy zmarły cesarz, który na znak wejścia w grono duchów przyjmuje pośmiertne imię.
Kami charakteryzuje się tym, że posiada duszę nazywaną po japońsku: tama. Na świecie są dwa rodzaje dusz: aramitama, czyli dusze gwałtowne oraz nigimitama, które mają usposobienie spokojne. Poszczególne kami dają znać o swojej bytności szczególnie przez zmianę kształtu lub nadanie szczególnego piękna miejscu, w którym mieszkają. Namaszczony obiekt lub miejsce staje się tym samym miejscem sakralnym i buduje się wokół niego świątynię. Świątynia położona jest zwykle w pobliżu rzeki, koło drzewa które wyrosło w nietypowy sposób, niedaleko niezwykłego kamienia lub u stóp góry. Bliższemu kontaktowi społeczności z duszami kami służą ceremonie ich przywołania. Duszom oferuje się wówczas pożywienie oraz wino ryżową sake i wznosi się do nich prośby o dalszą opiekę. Podczas ceremonii tama spokojnych duchów wchodzi w przechowywany w świątyni przedmiot sakralny i błogosławi wiernych.
Ceremonie shintoistyczne niekoniecznie muszą odbywać się w świątyniach. Mogą być prowadzone w miejscach uświęconych. Uświęconym miejscem jest tradycyjnie prostokątna powierzchnia pokryta małymi kamykami, otoczona większymi kamieniami lub skałami i otoczona sznurami łączącymi drewniane słupki stojące w rogach prostokąta. W środku prostokąta leży duży kamień lub skała, pal lub rośnie drzewo. Uświęcone miejsce, na którym stoi świątynia otoczone jest zazwyczaj ogrodzeniem, a wejście na jego teren wieńczy brama torii zawierająca zwykle symbol powrozu shimenawa. Spleciona ze słomy ryżowej shimenawa jest jednym z atrybutów shintoistycznych ceremonii przyświątynnych. Należą do nich również: wiecznie zielone drzewko lub gałęzie drzewka sasaki oraz przywiązane do patyka albo gałęzi drzewa paski papieru. Szaman lub szamanka odganiają nimi złe duchy. Kompleks świątyni shintoistycznej składa się z dwóch podstawowych budynków, czyli zlokalizowanego w części frontowej pawilonu haiden, w którym kapłan wraz z wiernymi przywołują duchy i składają im ofiary oraz z położonego w głębi terenu świątynnego sanktuarium honden. Honden mieści obiekt sakralny, który jest darem od bóstw lub miejscem ich zamieszkania. Wierni nie mają wstępu do honden, a kapłani odwiedzają pomieszczenie tylko w czasie świąt.
Świątynia shintoistyczna jest centrum życia religijnego regionu i w wielu wypadkach poświęcona jest kultowi lokalnego bóstwa. Odbywane w niej rytuały składają się z odczytania tekstów starych modlitw norito, składaniu bóstwom ofiar z sake i pożywienia, organizowaniu przywołujących duchy tańców przyświątynnych kagura oraz festiwali matsuri. Prototypem tańców kagura był taniec bogini Amenouzume, która starała się wywabić z niebiańskiej pieczary ukrywającą się w niej boginię słońca Amaterasu. Amaterasu weszła do pieczary aby ukarać w ten sposób swojego nieokrzesanego brata Susanoo. Ulubionym zajęciem Susanoo było dokuczanie siostrze, która cierpliwie znosiła jego grubiańskie kawały do czasu kiedy brat wrzucił do jej komnaty trupa obdartego ze skóry konia. Zajmująca się wraz ze służebnymi tkaniem Bogini Słońca z przerażenia zraniła się czółenkiem tkackim. Oburzona zachowaniem brata ukryła się w niebiańskiej pieczarze. Aby uchronić się od występków brata zawaliła wejście potężną skałą. Amaterasu zabrała ze sobą światło, w rezultacie czego świat pogrążył się w ciemnościach, a nieokrzesane duchy zaczęły siać spustoszenie. Osiem milionów bóstw zaniepokoił ten fakt niezmiernie i postanowiły one za wszelką cenę wywabić boginię i przywrócić jasność światu. Dwa bóstwa wyrwały z korzeniami drzewo sasaki o pięciuset gałęziach i zawiesiły na nim klejnoty, lustro, skrawki papieru i płótna. Zgromadzono też piejące koguty. Na przygotowanej w ten sposób scenie wystąpiła znana z wesołego usposobienia bogini Amenouzume. Bogini wskoczyła na przewróconą beczkę i ku radości zgromadzonych zaczęła tańczyć. Wesołość bogów osiągnęła szczyt kiedy tańcząca obnażyła się do pasa. Zainteresowana przyczynami radości Amaterasu uchyliła zakrywającą wejście do pieczary skałę. Wówczas bóstwo Tajikaro chwycił boginię za rękę i wyciągnął z pieczary. Dwa inne bóstwa przewiązały skałę grubym powrozem z ryżowej słomy i przebłagały Amaterasu, aby na zawsze z nimi została. Epizod z ukryciem się Bogini Słońca jest jednym z najbardziej znanych mitów. Używane do wywabienia bogini przedmioty są nadal symbolami wykorzystywanymi w ceremoniach shintoistycznych i w architekturze świątynnej.
W Japonii nie ma tygodnia, w którym gdzieś nie odbywałby się festiwal religijny matsuri. Matsuri pochodzą z tradycji rolniczej i służyły głównie zyskaniu przychylności bóstw w uprawie ryżu lub podziękowaniu za obfite plony. Poświęcone są zazwyczaj bóstwom lokalnym i od XVII wieku służyły zacieśnieniu więzów wspólnoty wiejskiej lub miejskiej, a tym samym wzmocnieniu kontroli władz nad tymi wspólnotami. Festiwale nadal stanowią nieodłączną część życia Japończyków. Najbardziej znanymi matsuri są odbywające się w Gion w Kioto, Takayama w Hida czy Chichibu w regionie o tej samej nazwie, leżącym na północny zachód od Tokio. Matsuri jest procesją, podczas której ubrani w tradycyjne stroje wierni obnoszą po okolicy relikwiarz mikoshi symbolizujący miejscowego ducha kami. Obnoszeniu mikoshi towarzyszy najczęściej targowisko, występy artystyczne, picie sake i wesoła atmosfera.
Shintō nie nakłada na kapłanów większych zobowiązań do zachowywania surowych obowiązków życia codziennego, ograniczeń, zakazów ani nakazów. Wręcz przeciwnie, wiara zakłada, że należy używać żywota z wszelkimi jego przyjemnościami jak jedzenie i picie. Do wymogów shintō należy jednak utrzymanie czystości. Wierni muszą poddawać się oczyszczeniu, które przybiera zazwyczaj jedną z dwóch lub obydwie formy, czyli misogi oraz harae. Misogi to fizyczne oczyszczenie po kontakcie z brudem, czyli kegare. Do zbrukania należy kontakt ze śmiercią, chorobą, krwią, z przechodzącą menstruację lub rodzącą kobietą. Oczyszczenia misogi dokonał jako pierwszy Izanagi (Duch Uśmierzający Szlachetne Łono) po opuszczeniu krainy ciemności, w której przebywała jego małżonka Izanami (Duch Wzburzający Szlachetne Łono). Oczyszczenie harae jest formą zadośćuczynienia za zbrukanie i przyjmuje formę duchowego oczyszczenia przez poświęcenie. Susanoo (Porywczy Niepohamowany Mąż), który obraził boginię Amaterasu musi na znak harae złożyć tysiąc ław zastawionych ofiarami, obciąć brodę, wyrwać paznokcie rąk i nóg oraz udać się na wygnanie. Inną formą zachowania czystości jest okres wstrzemięźliwości zwany imi lub kessai. Polega on na wystrzeganiu się kontaktu z wymienionymi wyżej przejawami brudu, wstrzymaniu się od stosunków płciowych, kontaktów z osobami upośledzonymi, przestrzeganiu czystości przygotowania posiłków i kąpieli. Akt oczyszczenia w postaci obmycia twarzy i rąk oraz wypłukania ust towarzyszy wizycie w świątyni shintoistycznej. Tuż za wejściem na teren świątynny znajduje się zawsze miejsce z zadaszoną sadzawką lub zbiornikiem wodnym gdzie należy dokonać ablucji wodą zaczerpniętą czerpakiem na długim kiju.
Modlitwy shintoistyczne mają charakter osobisty i ograniczają się najczęściej do wizyt w świątyniach w celu złożenia prośby o udany egzamin, małżeństwo, narodziny dziecka, podróż czy o powodzenie w interesach. Nie ma ustalonego tekstu modlitw i każdy modli się po swojemu. Modlący się nie wchodzą najczęściej do sali nabożeństw. Modlitwa polega na przywołaniu duchów poprzez pociągnięcie grubego sznura od dzwonu, dwukrotnym klaśnięciu w dłonie, ukłonie i ponownym klaśnięciu w dłonie. Towarzyszy jej wrzucenie drobnego pieniążka do skarbonki umieszczonej przed budynkiem świątyni. Obok świątyń o znaczeniu ogólnonarodowym, istnieją świątynie poświęcone kultowi popularnego bóstwa jak Inari (bóstwo urodzaju ryżu) oraz świątynie poświęcone wyłącznie bóstwu lokalnemu. Poszczególne świątynie działają niezależnie od siebie, ale należą zazwyczaj do Stowarzyszenia Świątyń Shintoistycznych.
@ Doktryna
@ Kult
@ Organizacja
@ Ewolucja shinto
@ Wybór tekstów
@ Słowniczek
@ Ciekawostki
Shintō, czyli po japońsku droga bogów albo raczej bóstw lub duchów zakłada, że Japonia jako jedyny kraj na świecie stworzona została przez niebiańskie bóstwa. Do shintō nie można się ani zapisać, ani wstąpić poprzez dopełnienie wymaganych obrzędów, bowiem wiara ta ogranicza liczbę swoich wyznawców do wybranego przez bóstwa narodu japońskiego. W odróżnieniu od religii doktrynalnych jak chrześcijaństwo czy islam, shintō nie posiada założyciela, proroków, nauczycieli, świętych, męczenników ani nawet świętych ksiąg wyznaczających moralną wykładnię wiary. Ze względu na taki charakter shintō należałoby więc nazwać nie religią lecz wiarą etniczną. Wyznawcą shintō jest tylko ten, kto urodził się Japończykiem, bo tylko Japończycy pozostają pod opieką bogów, bóstw lub duchów, które stworzyły Japonię i od tysięcy lat sprawują nad nią pieczę.
Shintō nie odgrywa obecnie tak silnej roli jak w okresie od 1868 do 1945 roku kiedy pełniło funkcję religii państwowej. Zapobiega temu zapis konstytucyjny, który mówi o oddzieleniu roli państwa i religii oraz gwarantuje wolność wyznania. Pomimo powierzchownej westernizacji obyczajów shintō bardzo silnie tkwi jednak w świadomości i obyczajowości Japończyków, choć jego obecność w życiu codziennym nie jest na pierwszy rzut tak bardzo widoczna.
Shintō jest politeistyczną wiarą przypominającą najbardziej wierzenia pogańskie lub wiarę starożytnych Greków i Rzymian. O ile jednak podobne wierzenia rozwinęły się na początku naszej ery w różnych kulturach świata, Japonia jest jedynym krajem wysoko rozwiniętym, w którym przetrwały one do czasów komputerów i robotów. Shintō powstało w rezultacie zmieszania się wierzeń i magicznych praktyk ludów napływających do Japonii z kontynentu. Droga bóstw określała stosunek rolniczych wspólnot plemiennych do otaczających je sił natury. Podobnie jak w innych cywilizacjach świata tak i w Japonii, wiara w siły natury oraz towarzyszące jej praktyki magiczne wynikały z potrzeby zapewnienia członkom plemienia pożywienia i przetrwania.
Na shintō składa się więc zespół praktyk religijnych sięgających czasów prehistorycznych. Najstarsze mity i legendy mówiące o początkach wybranego kraju spisane zostały w dwóch kronikach, czyli w pochodzących z 712 roku Kojiki (Księga dawnych wydarzeń) oraz w spisanych w 720 roku Nihongi lub Nihonshoki (Kronika japońska). Termin shintō pojawił się po raz pierwszy w tych drugich kronikach. Japończycy nazwali rodzimą wiarę drogą bóstw dopiero po konfrontacji z potężnymi, obcymi ruchami religijnymi i filozoficznymi jak buddyzm oraz konfucjanizm. Kojiki i Nihonshoki mówią o boskim pochodzeniu państwa japońskiego oraz dynastii cesarskiej. Dla shintoistów są tym samym czymś podobnym do Starego Testamentu w religii chrześcijańskiej. Kroniki nie zawierają wykładni moralnych ani nie pełnią funkcji tekstów religijnych, ale zawierają modlitwę o dobre żniwo oraz opis uroczystości wielkiego oczyszczenia, polegającego na puryfikacji czynności oraz rzeczy uznanych za nieczyste.
Święta ziemia
W wierzeniach shintō nie ma pojedynczego Boga-Stwórcy. Na początku były - według Kojiki - trzy niewidzialne bóstwa, które poczęły się w przestworzach wysokich niebios. Potem z czegoś, co się wyrzynało jak pęd trzciny powstały kolejne, niewidzialne duchy. Nie posiadały one kształtu ani płci, ale czasami występowały w parach. Zrodziło się siedem pokoleń duchów zamieszkujących niebiosa. Dzieła stworzenia ziemi japońskiej dokonała ostatnia para z siódmego pokolenia, która była pierwszą parą antropomorficznych duchów. A oto jak doszło do stworzenia archipelagu japońskiego:
Zwróciły się teraz wszystkie duchy nieba świętymi słowy
do Ducha Uśmierzającego Szlachetne Łono
Ducha Wzburzającego Szlachetne Łono
dwu prześwietnych osób, i rzekły:
Doprowadźcie do ładu tę rozchybotaną ziemię
i sprawcie by stwardniała.
Wręczono im potem bezcenną niebiańską włócznię,
oddając w ich ręce całą sprawę.
Wstąpiła tedy dwójca duchów
na most unoszący się na niebie,
a sięgnąwszy bezcenną włócznią w wody oceanu
zamieszała nią, aż się rozległ chlupot bełtania,
i podniosła ją ku górze.
Natenczas z grotu włóczni spłynął gąszcz iłu,
który się gromadził w wodzie i nawarstwiał tworząc wyspę.
Jest to wyspa Onogoro.
Zstąpiwszy z niebios na tę wyspę
upatrzyły sobie duchy odpowiednie miejsce
i postawiły tu słup niebiański,
a potem zbudowały dwór przestronny.
Zapytał wtedy towarzyszkę swą,
Ducha Wzburzającego Szlachetne Łono:
Jakie jest twoje ciało? - Tak ją zapytał.
I odpowiedziała mu: Moje ciało się rozwija,
jako się winno rozwijać, ale jest jedno miejsce,
które się nie rozwinęło, jak przystoi.
Rzekł na to prześwietny Duch Uśmierzający Szlachetne Łono
A moje ciało się rozwija, jako się winno rozwijać,
ale jest jedno miejsce, które się rozwinęło nadmiernie.
Spróbuję zatem wsadzić to miejsce mojego ciała,
które się rozwinęło nadmiernie, w to miejsce twojego ciała,
które się nie rozwinęło jak przystoi.
Zaczopuję je i zrodzisz wtedy ziemie.
Jak będzie z tym rodzeniem?
Odpowiedział mu Duch Wzburzający Szlachetne Łono:
Niech tak będzie!
Japońscy demiurgowie, czyli Duch Wzburzający i Duch Uśmierzający Szlachetne Łono dokonali aktu połączenia. Stali się pierwszą zaślubioną parą małżeńską i poczynając od wyspy Awaji zrodzili 8 głównych wysp Japonii, w tym wyspy Honshu, Kyushu i Shikoku. Potem małżonkowie zrodzili jeszcze 6 innych wysp. Nie było wśród nich wyspy Hokkaidō. Kiedy Izanami i Izanagi przestali rodzić ziemie, tchnęli życie w inne duchy, a te wzięły w opiekę miejsca swojego zamieszkania, czyli wody rzek i mórz, góry, niziny, wiatr i drzewa.
Najważniejszym bóstwem opiekuńczym Japonii jest zrodzony jakiś czas później Wielki i Święty Duch Święcący na Niebie, czyli bogini słońca i przestworzy wysokich niebios Amaterasu, która wysłała swojego wnuka na ziemię a ten z kolei był jakoby pradziadkiem pierwszego cesarza Japonii, którego pośmiertne imię brzmi Jimmu. Bogini Słońca wyposażyła wnuka w insygnia władzy czyli klejnoty (krzywulce), zwierciadło ze spiżu, którym niegdyś obrażoną Amaterasu wywabiono z niebiańskiej jaskini, oraz Miecz-Trawosiecz. Pomimo tego, że nie ma żadnych dowodów historycznych na istnienie cesarza Jimmu a tym bardziej na jego boskie pochodzenie, przekazane przez boginię Amaterasu pierwszemu władcy Japonii insygnia władzy przechowywane są podobno w świątyni Ise. Są one ukryte w wewnętrznej części świątyni i żaden zwykły śmiertelnik nie może ich oglądać. Drugim najważniejszym miejscem świętym jest świątynia w Izumo, gdzie raz w roku powracają podobno wszystkie bóstwa zwane po japońsku kami. Shinto posiada obecnie strukturę podwójną. Z jednej strony jest zlepkiem wierzeń i praktyk magicznych polegających na oddawaniu czci bóstwom, które mają wpływ na los człowieka i dlatego należy z nimi żyć w zgodzie. Z drugiej strony jest organizacją wyznaniową, której głównym kapłanem jest potomek bogów czyli cesarz, wiernymi wszyscy obywatele należący do państwa japońskiego a najważniejszym miejscem poświęcony kultowi cesarza i jego boskiej rodziny jest właśnie świątynia w Ise, która ma charakter sanktuarium narodowego.
Według wierzeń shintō, wszechświat jest polem rozgrywek między niezniszczalnymi energiami, które ujawniają się w postaci zjawisk natury. Wszystkie one są istotami boskimi i jako takim należy im się wyraz czci, w zamian za który działają dla dobra człowieka. Ich liczba jest nieograniczona i stale rośnie bowiem bóstwami stają się zmarli przodkowie oraz bohaterzy narodowi. Podstawową zasadą shintō jest wiara w świętość natury i życia. Poza postaciami bóstw i duchów przodków, istniejące we wszechświecie siły przejawiają się w manifestacjach potęgi natury oraz w tym co budzi uwielbienie i zachwyt. Pozaziemskie siły mogą przebywać zarówno w ludziach i zwierzętach jak i w obiektach materialnych. Kult shinto polega na składaniu ofiar w postaci pożywienia i owoców oraz recytacji archaicznych modlitw norito. Wierni proszą bóstwa o ochronę przed złem, dobre plony, oczyszczenie, zdrowie, pokój wśród domowników czy pomyślność w niebezpiecznych przedsięwzięciach jak podejmowanie działalności gospodarczej lub podróży. Do wierzeń shinto należą: kult natury w postaci przedmiotów martwych i zwierząt, kult przodków i zmarłych lub żyjących bohaterów oraz czczenie praojców i bóstw, które przyczyniły się do stworzenia Japonii. Japończycy wierzą, że cała natura jest boska gdyż została stworzona i jest zamieszkiwana przez bóstwa. Kult przodków służy zjednaniu łaski ich duchów dla żyjących. Duchy przodków mają wpływ na losy potomków. W zależności od tego czy oddawana jest im należna cześć, mogą się żyjącymi potomkami opiekować lub zsyłać nań choroby i nieszczęścia. W wielu japońskich domach są ołtarzyki dla dusz przodków, którym oddaje się cześć poprzez modlitwę i dary pożywienia.
Pojęcie tłumaczone na języki europejskie jako bóg, bóstwo lub duch zapisywane jest po japońsku ideogramem kami oznaczającym ducha, moc sprawczą lub potęgę twórczą. Bóstwa shintoistyczne nie przyjmują postaci ludzkiej ani płci i nie są zazwyczaj przedstawiane w dziełach sztuki. Do personifikacji niektórych duchów doszło pod wpływem zetknięcia się ze sztuką sakralną buddyzmu. Według Kojiki i Nihongi ziemię zamieszkuje 8 milionów duchów kierujących zjawiskami natury oraz każdym aspektem ludzkiego życia. Kami mieszkają w górach, w słońcu, wietrze, w drzewach, w wodzie i na księżycu. Kierują czynnościami i losami życia oraz mieszkają w przedmiotach używanych przez człowieka. Kami może zostać człowiek, który w jakiś sposób zasłużył się za życia, lub ten który po śmierci wywiera wpływ na życie społeczności. Za kami uznany był do 1945 roku każdy panujący cesarz. Obecnie za bóstwo uznany jest każdy zmarły cesarz, który na znak wejścia w grono duchów przyjmuje pośmiertne imię.
Kami charakteryzuje się tym, że posiada duszę nazywaną po japońsku: tama. Na świecie są dwa rodzaje dusz: aramitama, czyli dusze gwałtowne oraz nigimitama, które mają usposobienie spokojne. Poszczególne kami dają znać o swojej bytności szczególnie przez zmianę kształtu lub nadanie szczególnego piękna miejscu, w którym mieszkają. Namaszczony obiekt lub miejsce staje się tym samym miejscem sakralnym i buduje się wokół niego świątynię. Świątynia położona jest zwykle w pobliżu rzeki, koło drzewa które wyrosło w nietypowy sposób, niedaleko niezwykłego kamienia lub u stóp góry. Bliższemu kontaktowi społeczności z duszami kami służą ceremonie ich przywołania. Duszom oferuje się wówczas pożywienie oraz wino ryżową sake i wznosi się do nich prośby o dalszą opiekę. Podczas ceremonii tama spokojnych duchów wchodzi w przechowywany w świątyni przedmiot sakralny i błogosławi wiernych.
Ceremonie shintoistyczne niekoniecznie muszą odbywać się w świątyniach. Mogą być prowadzone w miejscach uświęconych. Uświęconym miejscem jest tradycyjnie prostokątna powierzchnia pokryta małymi kamykami, otoczona większymi kamieniami lub skałami i otoczona sznurami łączącymi drewniane słupki stojące w rogach prostokąta. W środku prostokąta leży duży kamień lub skała, pal lub rośnie drzewo. Uświęcone miejsce, na którym stoi świątynia otoczone jest zazwyczaj ogrodzeniem, a wejście na jego teren wieńczy brama torii zawierająca zwykle symbol powrozu shimenawa. Spleciona ze słomy ryżowej shimenawa jest jednym z atrybutów shintoistycznych ceremonii przyświątynnych. Należą do nich również: wiecznie zielone drzewko lub gałęzie drzewka sasaki oraz przywiązane do patyka albo gałęzi drzewa paski papieru. Szaman lub szamanka odganiają nimi złe duchy. Kompleks świątyni shintoistycznej składa się z dwóch podstawowych budynków, czyli zlokalizowanego w części frontowej pawilonu haiden, w którym kapłan wraz z wiernymi przywołują duchy i składają im ofiary oraz z położonego w głębi terenu świątynnego sanktuarium honden. Honden mieści obiekt sakralny, który jest darem od bóstw lub miejscem ich zamieszkania. Wierni nie mają wstępu do honden, a kapłani odwiedzają pomieszczenie tylko w czasie świąt.
Świątynia shintoistyczna jest centrum życia religijnego regionu i w wielu wypadkach poświęcona jest kultowi lokalnego bóstwa. Odbywane w niej rytuały składają się z odczytania tekstów starych modlitw norito, składaniu bóstwom ofiar z sake i pożywienia, organizowaniu przywołujących duchy tańców przyświątynnych kagura oraz festiwali matsuri. Prototypem tańców kagura był taniec bogini Amenouzume, która starała się wywabić z niebiańskiej pieczary ukrywającą się w niej boginię słońca Amaterasu. Amaterasu weszła do pieczary aby ukarać w ten sposób swojego nieokrzesanego brata Susanoo. Ulubionym zajęciem Susanoo było dokuczanie siostrze, która cierpliwie znosiła jego grubiańskie kawały do czasu kiedy brat wrzucił do jej komnaty trupa obdartego ze skóry konia. Zajmująca się wraz ze służebnymi tkaniem Bogini Słońca z przerażenia zraniła się czółenkiem tkackim. Oburzona zachowaniem brata ukryła się w niebiańskiej pieczarze. Aby uchronić się od występków brata zawaliła wejście potężną skałą. Amaterasu zabrała ze sobą światło, w rezultacie czego świat pogrążył się w ciemnościach, a nieokrzesane duchy zaczęły siać spustoszenie. Osiem milionów bóstw zaniepokoił ten fakt niezmiernie i postanowiły one za wszelką cenę wywabić boginię i przywrócić jasność światu. Dwa bóstwa wyrwały z korzeniami drzewo sasaki o pięciuset gałęziach i zawiesiły na nim klejnoty, lustro, skrawki papieru i płótna. Zgromadzono też piejące koguty. Na przygotowanej w ten sposób scenie wystąpiła znana z wesołego usposobienia bogini Amenouzume. Bogini wskoczyła na przewróconą beczkę i ku radości zgromadzonych zaczęła tańczyć. Wesołość bogów osiągnęła szczyt kiedy tańcząca obnażyła się do pasa. Zainteresowana przyczynami radości Amaterasu uchyliła zakrywającą wejście do pieczary skałę. Wówczas bóstwo Tajikaro chwycił boginię za rękę i wyciągnął z pieczary. Dwa inne bóstwa przewiązały skałę grubym powrozem z ryżowej słomy i przebłagały Amaterasu, aby na zawsze z nimi została. Epizod z ukryciem się Bogini Słońca jest jednym z najbardziej znanych mitów. Używane do wywabienia bogini przedmioty są nadal symbolami wykorzystywanymi w ceremoniach shintoistycznych i w architekturze świątynnej.
W Japonii nie ma tygodnia, w którym gdzieś nie odbywałby się festiwal religijny matsuri. Matsuri pochodzą z tradycji rolniczej i służyły głównie zyskaniu przychylności bóstw w uprawie ryżu lub podziękowaniu za obfite plony. Poświęcone są zazwyczaj bóstwom lokalnym i od XVII wieku służyły zacieśnieniu więzów wspólnoty wiejskiej lub miejskiej, a tym samym wzmocnieniu kontroli władz nad tymi wspólnotami. Festiwale nadal stanowią nieodłączną część życia Japończyków. Najbardziej znanymi matsuri są odbywające się w Gion w Kioto, Takayama w Hida czy Chichibu w regionie o tej samej nazwie, leżącym na północny zachód od Tokio. Matsuri jest procesją, podczas której ubrani w tradycyjne stroje wierni obnoszą po okolicy relikwiarz mikoshi symbolizujący miejscowego ducha kami. Obnoszeniu mikoshi towarzyszy najczęściej targowisko, występy artystyczne, picie sake i wesoła atmosfera.
Shintō nie nakłada na kapłanów większych zobowiązań do zachowywania surowych obowiązków życia codziennego, ograniczeń, zakazów ani nakazów. Wręcz przeciwnie, wiara zakłada, że należy używać żywota z wszelkimi jego przyjemnościami jak jedzenie i picie. Do wymogów shintō należy jednak utrzymanie czystości. Wierni muszą poddawać się oczyszczeniu, które przybiera zazwyczaj jedną z dwóch lub obydwie formy, czyli misogi oraz harae. Misogi to fizyczne oczyszczenie po kontakcie z brudem, czyli kegare. Do zbrukania należy kontakt ze śmiercią, chorobą, krwią, z przechodzącą menstruację lub rodzącą kobietą. Oczyszczenia misogi dokonał jako pierwszy Izanagi (Duch Uśmierzający Szlachetne Łono) po opuszczeniu krainy ciemności, w której przebywała jego małżonka Izanami (Duch Wzburzający Szlachetne Łono). Oczyszczenie harae jest formą zadośćuczynienia za zbrukanie i przyjmuje formę duchowego oczyszczenia przez poświęcenie. Susanoo (Porywczy Niepohamowany Mąż), który obraził boginię Amaterasu musi na znak harae złożyć tysiąc ław zastawionych ofiarami, obciąć brodę, wyrwać paznokcie rąk i nóg oraz udać się na wygnanie. Inną formą zachowania czystości jest okres wstrzemięźliwości zwany imi lub kessai. Polega on na wystrzeganiu się kontaktu z wymienionymi wyżej przejawami brudu, wstrzymaniu się od stosunków płciowych, kontaktów z osobami upośledzonymi, przestrzeganiu czystości przygotowania posiłków i kąpieli. Akt oczyszczenia w postaci obmycia twarzy i rąk oraz wypłukania ust towarzyszy wizycie w świątyni shintoistycznej. Tuż za wejściem na teren świątynny znajduje się zawsze miejsce z zadaszoną sadzawką lub zbiornikiem wodnym gdzie należy dokonać ablucji wodą zaczerpniętą czerpakiem na długim kiju.
Modlitwy shintoistyczne mają charakter osobisty i ograniczają się najczęściej do wizyt w świątyniach w celu złożenia prośby o udany egzamin, małżeństwo, narodziny dziecka, podróż czy o powodzenie w interesach. Nie ma ustalonego tekstu modlitw i każdy modli się po swojemu. Modlący się nie wchodzą najczęściej do sali nabożeństw. Modlitwa polega na przywołaniu duchów poprzez pociągnięcie grubego sznura od dzwonu, dwukrotnym klaśnięciu w dłonie, ukłonie i ponownym klaśnięciu w dłonie. Towarzyszy jej wrzucenie drobnego pieniążka do skarbonki umieszczonej przed budynkiem świątyni. Obok świątyń o znaczeniu ogólnonarodowym, istnieją świątynie poświęcone kultowi popularnego bóstwa jak Inari (bóstwo urodzaju ryżu) oraz świątynie poświęcone wyłącznie bóstwu lokalnemu. Poszczególne świątynie działają niezależnie od siebie, ale należą zazwyczaj do Stowarzyszenia Świątyń Shintoistycznych.
autor tekstu: Dorota Hałasa
e...
Ebisu jest bogiem szczęścia i opiekunem kupców, rybaków i wieśniaków. Należy do siódemki bogów szczęścia Shichi-fukujin. Jego atrybutem jest wędka.
f...
Fujin jest bogiem wiatru, który w zależności od rozmiarów otworu wypuszcza ze swojego wora lekkie bryzy lub gwałtowne huragany. Kolorem Fujin jest niebieski.
Fukurokuju „szczęście, bogactwo, długie życie” to bóg szczęścia, bogactwa i długiego życia. Jest jednym z siedmiu Shichi-fukujin. Przedstawiany jest z wydłużoną czaszką a towarzyszą mu żuraw i żółw.
c...
Chisei koro inao "boski gospodarz" to japońskie bóstwo opiekuńcze będące także bogiem domu u Ajnów. Ma swoje miejsce w północno-wschodnim narożniku czworokątnego domu. Chisei koro inao uważany jest za męża bogini ognia Abe Kamuj.
d...
Daikoku to bóg szczęścia i bogactwa. Jest jednym z siedmiu Shichi Fukuijin. Kaikoku jest przedstawiany jako siedzący na dwóch workach ryżu, z młotem szczęścia w dłoni i workiem na plecach. Często jest identyfikowany z bogiem ziemi Okuninushi.
Subskrybuj:
Posty (Atom)